జీవవైవిధ్యంపై అంతర్జాతీయ దినోత్సవాన్ని ప్రతి సంవత్సరం మే 22న ప్రకృతిని, జీవరాశులను సంరక్షించాల్సిన అవసరంపై అవగాహన కల్పించడానికి జరుపుకుంటారు. జీవవైవిధ్యం అంటే భూమిపై జీవించేందుకు సహాయపడే మొక్కలు, జంతువులు, సూక్ష్మజీవులు, పర్యావరణ వ్యవస్థలు. 2026 సంవత్సరానికి జీవవైవిధ్య దినోత్సవ థీమ్ స్థానికంగా చర్యలు తీసుకుని ప్రపంచస్థాయిలో ప్రభావం చూపడం (Acting locally for global impact) గా ఉంది. ఇది చిన్నచిన్న స్థానిక చర్యలు కూడా ప్రపంచవ్యాప్తంగా సానుకూల మార్పులు తీసుకురాగలవని సూచిస్తుంది. జీవవైవిధ్యం మనిషి జీవనానికి అవసరమైన ఆహారం, ఔషధాలు, శుద్ధమైన నీరు, ఇంధనం, ముడి పదార్థాలను అందిస్తుంది. అడవులు, సముద్రాలు, తేమభూములు, గడ్డిభూములు వాతావరణాన్ని నియంత్రించడంలో, మట్టిలో సారాన్ని నిలుపుకోవడంలో, ప్రకృతి విపత్తులను తగ్గించడంలో సహాయపడతాయి. సుస్థిర అభివృద్ధి జీవవైవిధ్యంపై ఆధారపడి ఉంటుంది. ఎందుకంటే ఆరోగ్యకరమైన పర్యావరణ వ్యవస్థలు ఆర్థిక అభివృద్ధికి, మానవ సంక్షేమానికి మద్దతు ఇస్తాయి.
జీవవైవిధ్యం తగ్గిపోవడం పర్యావరణ అసమతుల్యత, ఆహార కొరత, వాతావరణ సంబంధిత సమస్యలకు దారితీస్తుంది. జీవవైవిధ్య సంరక్షణ వ్యవసాయం, పర్యాటకం ప్రపంచవ్యాప్తంగా కోట్లాది ప్రజల జీవనోపాధిని కూడా మద్దతు ఇస్తుంది. సంయుక్త రాజ్యసమితి సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలు పర్యావరణ వ్యవస్థల సంరక్షణను, వనరుల బాధ్యతాయుత వినియోగాన్ని ప్రోత్సహిస్తున్నాయి. జీవవైవిధ్య నష్టం సుస్థిర అభివృద్ధి, మానవ జీవనంపై ప్రభావం చూపుతున్న ఒక ప్రధాన ప్రపంచ సమస్యగా మారుతోంది. ఐక్యరాజ్యసమితి ప్రకారం, అటవీ విధ్వంసం, కాలుష్యం, వాతావరణ మార్పు, సహజ వనరుల అధిక వినియోగం వంటి మానవ కార్యకలాపాల కారణంగా ప్రస్తుతం సుమారు 10 లక్షల జీవజాతులు అంతరించిపోయే ప్రమాదంలో ఉన్నాయి. కేవలం అటవీ నాశనం వల్లనే ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రతి సంవత్సరం దాదాపు 10 మిలియన్ హెక్టార్ల అటవీభూమి నష్టపోతుంది.
జీవవైవిధ్య నష్టం ఆహార భద్రతను తగ్గిస్తుంది, ఎందుకంటే ప్రపంచ ఆహార పంటల్లో సుమారు 75% తేనెటీగలు, సీతాకోకచిలుకలు వంటి పరాగ సంపర్కకారులపై ఆధారపడి ఉంటాయి; ఇవి వేగంగా తగ్గిపోతున్నాయి. సముద్ర జీవవైవిధ్యం తగ్గడంవల్ల సముద్రాలపై ఆహారం, ఆదాయానికి ఆధారపడే 3 బిలియన్లకుపైగా ప్రజల జీవనోపాధి ప్రభావితమవుతుంది. జీవవైవిధ్య నష్టం పర్యావరణ వ్యవస్థలను బలహీనపరచి వరదలు, కరవులు, ప్రకృతి విపత్తుల ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది. ఇది వ్యవసాయం, పర్యాటకం, మత్స్య పరిశ్రమ, ఆరోగ్య సంరక్షణ రంగాలపై కూడా ప్రతికూల ప్రభావం చూపి సుస్థిర అభివృద్ధిని మందగింపజేస్తుంది. శాస్త్రవేత్తల అంచనా ప్రకారం, పర్యావరణ వ్యవస్థల నష్టం భవిష్యత్తులో ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ప్రతి సంవత్సరం ట్రిలియన్ల డాలర్ల నష్టాన్ని కలిగించవచ్చు. బ్రెజిల్, ఇండోనేషియా, కొలంబియా, భారతదేశం, ఆస్ట్రేలియా వంటి దేశాలు అత్యధిక జీవవైవిధ్యం కలిగిన దేశాలుగా ప్రసిద్ధి చెందాయి. ఎందుకంటే ఇవి ఉష్ణమండల అడవులు, ప్రత్యేకమైన వన్యప్రాణులు, విభిన్న పర్యావరణ వ్యవస్థలను కలిగి ఉన్నాయి.
బ్రెజిల్లో మాత్రమే ప్రపంచంలో తెలిసిన జీవజాతుల్లో సుమారు 10% ఉన్నాయి. విస్తారమైన అమెజాన్ వర్షారణ్యం ఉంది. కొలంబియా ప్రపంచంలోనే అత్యధిక పక్షిజాతులను కలిగి ఉన్న దేశం, అక్కడ 1,900 కంటే ఎక్కువ పక్షిజాతులు నమోదు అయ్యాయి. భారతదేశం 17 మెగా -వైవిధ్య దేశాల్లో ఒకటిగా గుర్తింపు పొందింది. ఇండోనేషియా సముద్ర జీవవైవిధ్యంలో అత్యంత సంపన్న దేశాలలో ఒకటి, అక్కడ 3,000 కంటే ఎక్కువ చేపల జాతులు ఉన్నాయి. మరోవైపు, తీవ్రమైన జీవవైవిధ్య నష్టాన్ని ఎదుర్కొంటున్న దేశాల్లో హైతి, మడగాస్కర్ , అఫ్ఘనిస్తాన్ ఉన్నాయి. ఇవి అటవీ విధ్వంసం, నివాస స్థలాల నాశనం, వాతావరణ మార్పు కాలుష్యం కారణంగా ఈ పరిస్థితిని ఎదుర్కొంటున్నాయి. హైతి తన అసలు అటవీ కవచంలో దాదాపు 98% కోల్పోయింది. ఇది తీవ్రమైన పర్యావరణ నష్టానికి దారితీసింది. మడగాస్కర్లో 90% కంటే ఎక్కువ ప్రత్యేక జీవజాతులు ఉన్నాయి.
కొన్ని పారిశ్రామిక దేశాల్లో కాలుష్యం, పట్టణీకరణ కారణంగా సహజ నివాసాలు, జీవవైవిధ్యం తగ్గిపోయింది. కొనసాగుతున్న జీవవైవిధ్య నష్టం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆహార భద్రత, శుద్ధమైన నీరు, వాతావరణ సమతుల్యత, సుస్థిర అభివృద్ధిని ప్రమాదంలోకి నెట్టవచ్చు. ప్రపంచవ్యాప్తంగా జీవవైవిధ్యాన్ని రక్షించడానికి, పర్యావరణ వ్యవస్థలను సంరక్షించడానికి అనేక అంతర్జాతీయ సంస్థలు చురుకుగా పనిచేస్తున్నాయి. ప్రకృతి, వన్యప్రాణుల సంరక్షణ కోసం పనిచేసే అంతర్జాతీయ సంస్థ (డబ్లుడబ్లుఎఫ్) 100 కంటే ఎక్కువ దేశాల్లో కార్యకలాపాలు నిర్వహిస్తోంది.
ప్రకృతి, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ కోసం పనిచేసే అంతర్జాతీయ సంస్థ (ఐయుసిఎన్) రెడ్ లిస్ట్ను నిర్వహిస్తుంది, ఇందులో 1,60,000 కంటే ఎక్కువ జీవజాతులను అంచనా వేయగా, వాటిలో 44,000 కంటే ఎక్కువ జాతులు ప్రమాదంలో ఉన్నవిగా వర్గీకరించబడ్డాయి. జీవవైవిధ్యంపై అంతర్జాతీయ ఒప్పందం (సిబిడి)కి 196 సభ్యదేశాలు ఉన్నాయి, ఇవి జీవవైవిధ్యాన్ని సంరక్షించడానికి, సహజ వనరులను సుస్థిరంగా వినియోగించడానికి కలిసి పనిచేస్తున్నాయి. గ్రీన్పీస్ అటవీ విధ్వంసం, కాలుష్యం, వాతావరణ మార్పుకు వ్యతిరేకంగా ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రచార కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తూ పర్యావరణ వ్యవస్థలను రక్షిస్తోంది. వన్యప్రాణి సంరక్షణ సంఘం (డబ్లుసిఎస్) సుమారు 60 దేశాల్లో సంరక్షణ ప్రాజెక్టులను నిర్వహిస్తూ ముఖ్యమైన వన్యప్రాణి నివాసాలను కాపాడుతోంది. ఆహార, వ్యవసాయ సంస్థ (ఎఫ్ఎఒ) సుస్థిర వ్యవసాయాన్ని ప్రోత్సహిస్తూ ఆహార భద్రతకు అవసరమైన పంటల వైవిధ్యాన్ని సంరక్షించడంలో సహాయపడుతోంది.
- డాక్టర్. పి.ఎస్. చారి
8309082823
(నేడు జీవవైవిధ్య దినోత్సవం)
