భారత్-చైనా సరిహద్దులో శాంతి, స్థిరత్వాన్ని కొనసాగించేందుకు ఇరు దేశాలు మరో కీలక చర్యకు అంగీకరించాయి. లైన్ ఆఫ్ యాక్చువల్ కంట్రోల్ (LAC) వెంట మరో రెండు బోర్డర్ మీటింగ్ పాయింట్లను ఏర్పాటు చేయాలని నిర్ణయించినప్పటికీ, వాటి ఖచ్చితమైన ప్రదేశాలను మాత్రం ఇంకా ప్రకటించలేదు.
సీనియర్ సైనిక కమాండర్ల మధ్య నేరుగా చర్చలు, సమాచార మార్పిడి కోసం ఈ కొత్త సమావేశ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయనున్నారు. అయితే అవి ఏ ప్రాంతాల్లో ఉండాలన్న అంశంపై భారత్, చైనా మధ్య ఇంకా సంప్రదింపులు కొనసాగాల్సి ఉంది.
బీజింగ్ చర్చల్లో కీలక నిర్ణయం
ఆగస్టు 25న బీజింగ్లో భారత్, చైనా మధ్య 25వ స్పెషల్ రిప్రజెంటేటివ్స్ చర్చలు జరిగాయి. భారత జాతీయ భద్రతా సలహాదారు అజిత్ దోవల్, చైనా విదేశాంగ మంత్రి వాంగ్ యీ ఈ చర్చలకు నాయకత్వం వహించారు.
సరిహద్దు సమస్యతో పాటు సరిహద్దు నిర్వహణ, ఇరు దేశాల సైనిక కమ్యూనికేషన్, LAC వద్ద శాంతి, అంతర్సరిహద్దు నదులపై సహకారం వంటి పలు అంశాలపై చర్చలు జరిగాయి.
ఈ సమావేశం అనంతరం విడుదలైన ఎనిమిది అంశాల ఏకాభిప్రాయంలో రెండు అదనపు బోర్డర్ మీటింగ్ పాయింట్లు ఏర్పాటు చేయాలన్న నిర్ణయం కూడా ఉంది.
ప్రదేశాలు ఇంకా ఖరారు కాలేదు
కొత్త సమావేశ కేంద్రాలను ఏర్పాటు చేయాలన్న నిర్ణయం తీసుకున్నప్పటికీ, అవి ఎక్కడ ఏర్పాటు చేయాలన్నది ఇంకా తేలలేదు.
భారత్-చైనా సరిహద్దు ప్రాంతంలో భౌగోళిక పరిస్థితులు, ఇరు దేశాల సైనిక మోహరింపు, కమ్యూనికేషన్ సౌకర్యాలు, భద్రత వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని ప్రదేశాలను నిర్ణయించాల్సి ఉంటుంది.
ఇరు దేశాల అధికారులు పరస్పర సంప్రదింపుల ద్వారా ఖచ్చితమైన ప్రదేశాలను నిర్ణయించే అవకాశం ఉంది.
సీనియర్ కమాండర్లకు ప్రత్యక్ష కమ్యూనికేషన్
కొత్త సమావేశ కేంద్రాల ప్రధాన ఉద్దేశం సరిహద్దులో ఏదైనా అనుకోని పరిస్థితి ఏర్పడినప్పుడు సైనిక కమాండర్ల మధ్య వేగంగా సంప్రదింపులు జరపడం.
LAC విషయంలో ఇరు దేశాలకు భిన్నమైన అవగాహనలు ఉన్న ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. ఇలాంటి ప్రాంతాల్లో సైనిక సిబ్బంది ఎదురెదురుగా నిలిచే పరిస్థితులు ఏర్పడితే, చిన్న ఘటన కూడా పెద్ద ఉద్రిక్తతకు దారితీయకుండా వెంటనే చర్చలు జరపడం అవసరం.
బోర్డర్ మీటింగ్ పాయింట్లు ఈ కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థలో కీలక పాత్ర పోషిస్తాయి.
ప్రస్తుతం ఉన్న సమావేశ కేంద్రాలు
భారత్-చైనా సరిహద్దులో ఇప్పటికే పలు బోర్డర్ పర్సనల్ మీటింగ్ పాయింట్లు ఉన్నాయి. వీటిలో స్పాంగూర్ గ్యాప్, నాథులా, బమ్ లా వంటి ప్రాంతాలు ముఖ్యమైనవి.
సరిహద్దు సిబ్బంది, సైనిక అధికారులు ఇలాంటి కేంద్రాల్లో సమావేశమై స్థానిక సమస్యలు, గస్తీకి సంబంధించిన వివాదాలు, అపార్థాలు వంటి అంశాలను చర్చిస్తారు.
ప్రస్తుతం ఉన్న వ్యవస్థకు అదనంగా మరో రెండు కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా సరిహద్దు కమ్యూనికేషన్ వ్యవస్థను మరింత విస్తరించాలన్న ఉద్దేశం కనిపిస్తోంది.
గత ఒప్పందాల్లోనూ అదనపు కేంద్రాల ప్రతిపాదన
భారత్-చైనా సరిహద్దు నిర్వహణలో బోర్డర్ మీటింగ్ పాయింట్ల విస్తరణ కొత్త ఆలోచన కాదు.
2005లో కుదిరిన ప్రోటోకాల్లోనే కిబితు-దమై, లిపులేఖ్ పాస్/చియాంగ్ లా ప్రాంతాలను బోర్డర్ మీటింగ్ పాయింట్ల వ్యవస్థలో చేర్చే అంశాన్ని ఇరు దేశాలు సూత్రప్రాయంగా అంగీకరించాయి. అయితే వాటి ఖచ్చితమైన ప్రదేశాలను పరస్పర సంప్రదింపులతో నిర్ణయించాలని అప్పట్లో పేర్కొన్నారు.
దీంతో ప్రస్తుతం కొత్తగా ప్రకటించిన రెండు సమావేశ కేంద్రాలు ఏ ప్రాంతాల్లో ఏర్పాటు అవుతాయన్న దానిపై ఆసక్తి పెరిగింది.
గల్వాన్ తర్వాత కమ్యూనికేషన్కు ప్రాధాన్యం
2020లో గల్వాన్ ఘర్షణ తర్వాత భారత్-చైనా సరిహద్దు సంబంధాల్లో సైనిక, దౌత్య కమ్యూనికేషన్కు మరింత ప్రాధాన్యం వచ్చింది.
సరిహద్దులో ఉద్రిక్తతలు తలెత్తినప్పుడు స్థానిక కమాండర్లు నేరుగా మాట్లాడుకునే వ్యవస్థ ఉంటే పరిస్థితులు మరింత తీవ్రంగా మారకుండా నియంత్రించవచ్చన్నది ఇరు దేశాల అనుభవం.
అందుకే కొత్త సమావేశ కేంద్రాలతో పాటు రెండు అదనపు సైనిక హాట్లైన్ ఛానళ్లను ఏర్పాటు చేయడంపైనా తాజా చర్చల్లో అంగీకారం కుదిరింది.
సరిహద్దు నిర్వహణలో కీలక చర్య
కొత్త సమావేశ కేంద్రాలు సరిహద్దు వివాదానికి తుది పరిష్కారం కావు. భారత్, చైనా మధ్య LACకు సంబంధించిన భిన్న అభిప్రాయాలు, సరిహద్దు వివాదం ఇంకా కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి.
అయితే తుది పరిష్కారం వచ్చే వరకు శాంతి, స్థిరత్వాన్ని కొనసాగించడం, ప్రమాదకర పరిస్థితులను నివారించడం కోసం ఇలాంటి విశ్వాస నిర్మాణ చర్యలు ఉపయోగపడతాయి.
సరిహద్దు వివాద పరిష్కారానికి మరో ప్రయత్నం
25వ స్పెషల్ రిప్రజెంటేటివ్స్ చర్చల్లో సరిహద్దు సమస్యకు న్యాయమైన, పరస్పరం ఆమోదయోగ్యమైన పరిష్కారం కోసం చర్చలను కొనసాగించాలని ఇరు దేశాలు పునరుద్ఘాటించాయి.
సరిహద్దు నిర్వహణ కోసం ప్రత్యేక వ్యవస్థలను బలోపేతం చేయడంతో పాటు, భవిష్యత్తులో సరిహద్దు రేఖ నిర్ధారణపై చర్చలను ముందుకు తీసుకెళ్లే అంశంపైనా దృష్టి పెట్టాయి.
కొత్త కేంద్రాల వల్ల ప్రయోజనం ఏమిటి?
సరిహద్దులో కొత్త బోర్డర్ మీటింగ్ పాయింట్లు ఏర్పడితే స్థానిక కమాండర్ల మధ్య సంప్రదింపులు మరింత సులభం కావచ్చు.
గస్తీ సమయంలో ఏర్పడే అపార్థాలు, సరిహద్దు వద్ద సైనికుల ముఖాముఖి పరిస్థితులు లేదా ఇతర స్థానిక సమస్యలను ఉన్నత స్థాయికి తీసుకెళ్లే ముందు స్థానికంగా పరిష్కరించే అవకాశం పెరుగుతుంది.
ఇది సరిహద్దులో అనుకోని ఘర్షణలు పెద్ద స్థాయి సంక్షోభంగా మారకుండా నిరోధించేందుకు ఉపయోగపడవచ్చు.
ముందున్న ప్రక్రియ
ఇప్పుడు ప్రధానంగా రెండు అంశాలపై దృష్టి ఉండనుంది. మొదట, కొత్త సమావేశ కేంద్రాల ఖచ్చితమైన ప్రదేశాలను నిర్ణయించడం. రెండోది, వాటి నిర్వహణ, సమావేశాల విధానం, కమాండర్ల స్థాయి వంటి అంశాలపై కార్యాచరణ విధానాన్ని ఖరారు చేయడం.
ఈ వివరాలపై ఇరు దేశాల సైనిక, దౌత్య అధికారులు పరస్పర సంప్రదింపులు జరపాల్సి ఉంటుంది.
Conclusion
భారత్-చైనా సరిహద్దులో మరో రెండు బోర్డర్ మీటింగ్ పాయింట్లను ఏర్పాటు చేయాలని ఇరు దేశాలు అంగీకరించాయి. అయితే వాటి ఖచ్చితమైన ప్రదేశాలు మాత్రం ఇంకా ప్రకటించలేదు. సీనియర్ సైనిక కమాండర్ల మధ్య ప్రత్యక్ష కమ్యూనికేషన్ను పెంచడం, LAC వద్ద చిన్న సమస్యలు పెద్ద ఉద్రిక్తతలుగా మారకుండా చూడడం ఈ నిర్ణయం ప్రధాన ఉద్దేశం.
2020 తర్వాత సరిహద్దు సంబంధాల్లో ఏర్పడిన ఉద్రిక్తతల నేపథ్యంలో ఈ చర్యకు ప్రాధాన్యం ఉంది. రెండు కొత్త సమావేశ కేంద్రాలతో పాటు అదనపు సైనిక హాట్లైన్ ఛానళ్ల ఏర్పాటుపైనా ఇరు దేశాలు అంగీకరించడం సరిహద్దు నిర్వహణలో కమ్యూనికేషన్కు ఇస్తున్న ప్రాధాన్యాన్ని చూపుతోంది.
అయితే కొత్త కేంద్రాల ప్రదేశాలు, వాటి కార్యాచరణ విధానం ఖరారయ్యే వరకు ఈ నిర్ణయం అమలుకు సంబంధించిన పూర్తి వివరాలు వెలువడాల్సి ఉంది.
