భారత్-చైనా సరిహద్దు ఉద్రిక్తతల్లో కీలక పాత్ర పోషించిన చైనా మాజీ సైనిక అధికారి జనరల్ జావో జోంగ్కీని బీజింగ్ కీలక రాజకీయ పదవుల నుంచి తొలగించింది. 2017లో డోక్లామ్ ప్రతిష్ఠంభన, 2020లో గల్వాన్ లోయ ఘర్షణ సమయంలో చైనా పీపుల్స్ లిబరేషన్ ఆర్మీ (PLA) వెస్ట్రన్ థియేటర్ కమాండ్కు జావో నాయకత్వం వహించారు. చైనా పీపుల్స్ పొలిటికల్ కన్సల్టేటివ్ కాన్ఫరెన్స్ (CPPCC) నుంచి ఆయనను తొలగించడంతో పాటు మరో రెండు పదవుల నుంచి కూడా తప్పించినట్లు చైనా అధికారిక మీడియా వెల్లడించింది.
అయితే జావోను ఎందుకు తొలగించారన్న దానిపై చైనా ప్రభుత్వం ఎలాంటి అధికారిక వివరణ ఇవ్వలేదు. ఆయనపై విచారణ జరుగుతోందని కూడా బీజింగ్ ప్రకటించలేదు. దీంతో ఈ చర్య చైనా అధ్యక్షుడు షీ జిన్పింగ్ సైనిక వ్యవస్థలో కొనసాగిస్తున్న విస్తృత పునర్వ్యవస్థీకరణలో భాగమా అన్న చర్చ మొదలైంది.
డోక్లామ్ సమయంలో కీలక బాధ్యత
జావో జోంగ్కీ 2016లో పునర్వ్యవస్థీకరించిన వెస్ట్రన్ థియేటర్ కమాండ్కు తొలి కమాండర్గా నియమితులయ్యారు. ఈ కమాండ్ తిబెట్, షింజియాంగ్ ప్రాంతాలతో పాటు భారత్తో చైనా సరిహద్దులోని భారీ భాగానికి సంబంధించిన సైనిక కార్యకలాపాలను పర్యవేక్షిస్తుంది. అందువల్ల భారత్-చైనా సరిహద్దు వ్యూహంలో ఈ కమాండ్కు అత్యంత కీలకమైన స్థానం ఉంది.
2017లో భూటాన్, చైనా, భారత్ మూడు దేశాల సరిహద్దులకు సమీపంలోని డోక్లామ్ ప్రాంతంలో చైనా రహదారి నిర్మాణ ప్రయత్నం చేయడంతో భారత్ జోక్యం చేసుకుంది. దీంతో ఇరుదేశాల సైనికుల మధ్య సుమారు 72 రోజులపాటు ప్రతిష్ఠంభన కొనసాగింది.
ఆ సమయంలో వెస్ట్రన్ థియేటర్ కమాండ్కు జావో నాయకత్వం వహించడంతో, చైనా తరఫున ఆ సరిహద్దు సైనిక వ్యవహారాల్లో ఆయన కీలక వ్యక్తిగా ఉన్నారు. ఆ ఘర్షణ చివరకు సైనిక బలగాల వెనక్కి తగ్గింపుతో ముగిసింది.
గల్వాన్ ఘర్షణ సమయంలోనూ జావోనే కమాండర్
డోక్లామ్ తర్వాత కూడా జావో వెస్ట్రన్ థియేటర్ కమాండ్లోనే కొనసాగారు. 2020లో తూర్పు లడఖ్లో భారత్, చైనా సైనికుల మధ్య ఉద్రిక్తతలు పెరిగిన సమయంలో కూడా ఆయన ఆ కమాండ్కు నేతృత్వం వహించారు.
2020 జూన్ 15న గల్వాన్ లోయలో జరిగిన ఘర్షణలో 20 మంది భారత సైనికులు మరణించారు. చైనా అధికారికంగా నలుగురు PLA సైనికులు మరణించినట్లు ప్రకటించింది. అయితే చైనా వైపు మరణాల సంఖ్య అధికారిక లెక్కల కంటే ఎక్కువగా ఉండొచ్చని వివిధ అంతర్జాతీయ అంచనాలు పేర్కొన్నాయి.
జావో గల్వాన్ ఆపరేషన్కు అనుమతి ఇచ్చారని 2020లో అమెరికా ఇంటెలిజెన్స్ అంచనాను ఉటంకిస్తూ కొన్ని భారతీయ మీడియా సంస్థలు కథనాలు ప్రచురించాయి. అయితే ఈ ఆరోపణను చైనా ప్రభుత్వం అధికారికంగా ధృవీకరించలేదు. అందువల్ల ఈ అంశాన్ని నిర్ధారిత ప్రభుత్వ వాదనగా కాకుండా, అప్పటి మీడియా నివేదికల్లో వచ్చిన ఆరోపణగా చూడాల్సి ఉంటుంది.
2020లో కమాండ్ నుంచి వైదొలిగిన జావో
జావో 2020లో వెస్ట్రన్ థియేటర్ కమాండ్ బాధ్యతల నుంచి వైదొలిగారు. ఆయన స్థానంలో జనరల్ జాంగ్ షుడాంగ్ బాధ్యతలు స్వీకరించారు. జావో పదవీ విరమణ వయసుకు చేరుకోవడంతోనే కమాండ్ నుంచి తప్పుకున్నట్లు అప్పటి సమాచారం.
అయితే సైనిక కమాండ్ నుంచి తప్పుకున్న తర్వాత కూడా జావో చైనా రాజకీయ వ్యవస్థలో కొన్ని కీలక బాధ్యతలు కొనసాగించారు. ఇప్పుడు CPPCC నుంచి కూడా తొలగించడంతో ఆయన రాజకీయ ప్రాధాన్యం గణనీయంగా తగ్గినట్లుగా కనిపిస్తోంది.
CPPCC నుంచి తొలగింపు
ఆగస్టు 26న జరిగిన CPPCC స్టాండింగ్ కమిటీ సమావేశంలో జావోను 14వ నేషనల్ కమిటీ CPPCC స్టాండింగ్ కమిటీ సభ్యత్వం నుంచి తొలగించేందుకు నిర్ణయం తీసుకున్నారు. ఆయనను CPPCC సభ్యత్వంతో పాటు జాతి, మత వ్యవహారాల కమిటీ డిప్యూటీ డైరెక్టర్ పదవి నుంచి కూడా తప్పించారు.
ఈ నిర్ణయాన్ని చైనా అధికారిక వార్తా సంస్థ జిన్హువా మరియు ప్రభుత్వ అనుబంధ మీడియా ప్రచురించాయి. అయితే తొలగింపునకు కారణం మాత్రం వెల్లడించలేదు.
షీ జిన్పింగ్ సైనిక ప్రక్షాళనలో మరో పరిణామమా?
జావో తొలగింపు జరిగిన సమయం కూడా ఆసక్తికరంగా మారింది. చైనా సైన్యంలో అత్యున్నత స్థాయిలో ఇప్పటికే భారీ మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.
ఆగస్టు 28న చైనా జాంగ్ యూషియా, లియు జెన్లీ అనే ఇద్దరు అత్యున్నత స్థాయి సైనిక అధికారులను స్టేట్ సెంట్రల్ మిలిటరీ కమిషన్ నుంచి తొలగించింది. వారిపై తీవ్రమైన క్రమశిక్షణా, చట్టపరమైన ఉల్లంఘనలకు సంబంధించిన విచారణలు జరుగుతున్నట్లు సమాచారం.
ఈ చర్యలతో చైనా సైనిక నాయకత్వంలో పెద్ద ఎత్తున మార్పులు జరుగుతున్నట్లు స్పష్టమవుతోంది. షీ జిన్పింగ్ 2012 నుంచి సైన్యంలో అవినీతి వ్యతిరేక చర్యలను కొనసాగిస్తున్నారు. ఈ చర్యల్లో అనేక మంది ఉన్నతాధికారులు విచారణకు గురయ్యారు లేదా పదవుల నుంచి తొలగించబడ్డారు.
జావోపై విచారణ ఉందా?
ప్రస్తుతం అందుబాటులో ఉన్న అధికారిక సమాచారం ప్రకారం జావోపై విచారణ జరుగుతోందని చైనా ప్రకటించలేదు. ఆయనను ఎందుకు తొలగించారన్నది కూడా స్పష్టంగా చెప్పలేదు.
అందువల్ల ఆయన తొలగింపును నేరుగా అవినీతి లేదా క్రమశిక్షణా ఉల్లంఘనతో అనుసంధానించడం ప్రస్తుతానికి ఊహాగానమే.
అయితే అదే సమయంలో చైనా సైన్యంలో అత్యున్నత స్థాయిలో జరుగుతున్న వరుస తొలగింపులు ఈ చర్యపై ఆసక్తిని పెంచుతున్నాయి.
PLAలో విస్తృత మార్పులు
చైనా సైనిక వ్యవస్థలో జరుగుతున్న మార్పులు కేవలం కొంతమంది జనరళ్లకే పరిమితం కావడం లేదు. థియేటర్ కమాండ్లు, ఆయుధాల కొనుగోలు వ్యవస్థ, రక్షణ సంస్థలు, సైనిక విద్యా వ్యవస్థ వంటి వివిధ విభాగాల్లో కూడా ఉన్నతాధికారులపై చర్యలు జరిగినట్లు అంతర్జాతీయ విశ్లేషణలు పేర్కొంటున్నాయి.
2026 ఫిబ్రవరిలో అమెరికాకు చెందిన Center for Strategic and International Studies చేసిన అంచనా ప్రకారం, 101 మంది సీనియర్ PLA అధికారులు తొలగించబడ్డారు లేదా ప్రజా జీవితంలో కనిపించకుండా పోయారు. ఇది చైనా సైనిక నాయకత్వంలోని సుమారు 52 శాతం పదవులను ప్రభావితం చేసినట్లు ఆ సంస్థ అంచనా వేసింది.
భారత్-చైనా సంబంధాలపై ప్రభావం?
జావో ప్రస్తుతం క్రియాశీల సైనిక కమాండ్లో లేనందున, ఆయన తొలగింపు నేరుగా భారత్-చైనా సరిహద్దు పరిస్థితిపై తక్షణ ప్రభావం చూపుతుందని చెప్పడం కష్టం.
అయితే డోక్లామ్, గల్వాన్ వంటి రెండు కీలక సరిహద్దు సంక్షోభాలకు ఆయన పేరు ముడిపడి ఉండటంతో, ఈ పరిణామం భారత్లో ప్రత్యేక దృష్టిని ఆకర్షిస్తోంది.
ఇది చైనా సైనిక నాయకత్వంలో పాత తరానికి చెందిన అధికారుల స్థానాన్ని మార్చి, షీ జిన్పింగ్కు మరింత అనుకూలమైన నాయకత్వ నిర్మాణాన్ని ఏర్పాటు చేసే ప్రయత్నంలో భాగమైతే, భవిష్యత్లో PLA వ్యూహాత్మక నిర్ణయాలపై కూడా ప్రభావం ఉండవచ్చు.
ముందున్న పరిణామాలు కీలకం
జావో జోంగ్కీని కీలక రాజకీయ పదవుల నుంచి తొలగించడం వెనుక అసలు కారణం చైనా ప్రభుత్వం వెల్లడించే వరకు స్పష్టంగా తెలియదు.
అయితే ఆయన తొలగింపు, జాంగ్ యూషియా, లియు జెన్లీ వంటి అత్యున్నత సైనిక అధికారులపై చర్యలు ఒకే సమయంలో చోటుచేసుకోవడం చైనా సైనిక వ్యవస్థలో జరుగుతున్న మార్పుల తీవ్రతను సూచిస్తోంది.
డోక్లామ్, గల్వాన్ సమయంలో భారత్తో సరిహద్దు వ్యవహారాలను పర్యవేక్షించిన జావో జోంగ్కీ ఇప్పుడు చైనా రాజకీయ వ్యవస్థలోనూ కీలక స్థానాలను కోల్పోవడం, షీ జిన్పింగ్ ఆధ్వర్యంలోని PLA పునర్వ్యవస్థీకరణకు మరో సంకేతంగా నిలిచింది. అయితే ఆయనపై నిర్దిష్ట ఆరోపణ లేదా విచారణ ఉందని చైనా అధికారికంగా ప్రకటించకపోవడం గమనించాల్సిన అంశం.
