22 పద్యాలు · తాత్పర్యంతో సహా
వగవకు గడిచిన దానికి బొగడకు దుర్మాతులనెపుడు పొసగని పనికై యెగి దీనత నొందకుమీ తగ దైవగతిం బొసంగు ధరను కుమారా!
ఓ కుమార! అయిపోయిన పనిని గురించి చింతించవద్దు. దుష్టులను మెచ్చుకొనవద్దు. నీకు సాధ్యము కాని దానిని పొందలేకపోతినని చింతించుట పనికిరాదు. భగవంతుడు ఇచ్చిన దానితో తృప్తి చెందుము.
సరివారిలోన నేర్పున దిరిగెడు వారలకుగాక తెరవాటులలో నరయుచు మెలగెడి వారికి బరువేటికి గీడె యనుభవంబు కుమారా!
ఓ కుమారా! తనతో సమానమైన వారితో నేర్పున నడుచుకొనిన గౌరవము, కీర్తి లభించును. అంతేకాక దుష్టుల తోనూ, దొంగలతోనూ స్నేహం చేసినయెడల గౌరవము చెడి కీడు జరుగును.
తనుజులనుం గురువృద్ధుల జననీజనకులను సాధుజనుల నెవడు దా ఘనుడయ్యుబ్రోవడో యా జనుడే జీవన్మృతుండు జగతి కుమారా!
ఓ కుమారా! తన కుమారులను, గురువులను, పెద్దవారిని, తల్లిదండ్రులను, సజ్జనులైనవారిని, ఎవడు తనకు చేతనైనను తగిన సమయమున రక్షింపడో అతడు బతికి యున్ననూ చచ్చినవాడితో సమానం అగును.
సద్గోష్ఠి సరియు నొసగును సద్గోష్ఠియె కీర్తిఁ బెంచు సంతుష్టిని నా సద్గోష్ఠియె యొనగూర్చును సద్గోష్ఠియె పాపములను జంపు కుమారా!
ఓ కుమారా! సజ్జనులతో సహవాసము, మాట్లాడుట సంపదలను కలిగించును. కీర్తిని వృద్ధికి తెచ్చును, తృప్తిని కలిగించును, పాపములను పోగొట్టును. కాబట్టి సజ్జనులతో స్నేహము అవశ్యము చేయతగినది.
అవయవహీనుని సౌంద ర్యవిహీను దరిద్రుని విద్య రానియతని సం స్తవనీయు, దేవశృతులన్ భువి నిందింప దగదండ్రు బుధులు కుమారా!
ఓ కుమారా! వికలాంగుని, కురూపిగా ఉండువానిని, దానము లేని దరిద్రుడిని, విద్యరాని వానిని, గొప్పగుణములు గల సన్మార్గుని, భగవంతుని, పవిత్ర గ్రంథములను నిందింపరాదు అని పెద్దలు చెప్పుచున్నారు.
శ్రీ భామినీ మనోహరు సౌభాగ్యదయాస్వభావు సారసనాభున్ లో భావించెద; నీకున్ వైభవము లోసంగుచుండ వసుధ కుమారా!
ఓ కుమారా! శ్రీ లక్ష్మీనాథుడును, సంపదయు, ప్రేమయు రూపంగా కల వాడును అగు శ్రీ మహావిష్ణువును నీకెల్లప్పుడును సకల ఐశ్వర్యములను ఇచ్చునట్లుగా నా మనస్సునందు తలంచుచున్నాను.
ఆజ్ఞ యొనర్చెడి వృత్తుల లో జ్ఞానము గలిగి మెలఁగు లోకులు మెచ్చన్, బ్రాజ్ఞతను గలిగి యున్నన్, బ్రాజ్ఞులలోఁబ్రాజ్ఞుడవుగ ప్రబలు కుమారా!
ఓ కుమారా! ఇతరులకు ఉత్తర్వు చేయునట్టి పనులలో వివేకము కలిగి నడుచుకొనుము. లోకమునందలి వారెల్లరునూ మెచ్చుకొనునట్లుగా వివేకము కలిగి యుండిన యెడల నిన్ను బుద్ధిమంతులగు వారిలో బుద్ధిమంతుడువుగ ఎంచుతారు.
అతి బాల్యములోనైనను, బ్రతికూలపు మార్గములఁబ్రవర్తింపక స ద్గతిమీఱ మెలఁగ నేర్చిన నతనికి లోకమున సౌఖ్యమగును కుమారా!
ఓ కుమారా! ఎవడు లోకమునందు చిన్నవాడుగా నుండి ఉన్నప్పటిని, విరుద్ధముగా నడవక మంచిమార్గమున నడుచుచుండునో వాడు లోకమున సుఖముగా జీవింపగలడు.
వృద్ధజన సేవ చేసిన, బుద్ధి వివేషజ్ఞుఁడనుచుఁబూతచరితుఁడున్ సద్ధర్మశాలి యని బుధు లిద్ధరఁ బొగడెదరు ప్రేమ యెసఁగ కుమారా!
ఓ కుమారా! పెద్దలను భక్తితో కొలుచుచున్న యెడల వానిని లోకమునందు పరిశుద్ధముగల మనస్సు కలవాడనియు, తెలివి తేటలు బాగుగా నుండు వాడనియు, ధర్మములనెరిగిన వాడనియు పెద్దలగువారందురు.
ఆచార్యున కెదిరింపకు బ్రోచిన దొర నిందసేయఁ బోకుము కార్యా లోచనము లొంటిఁజేయకు మాచారము విడువఁబోకుమయ్య కుమారా!
ఓ కుమారా! ఉపాధ్యాయుని ఎదురింపవలదు. నిన్నుగాపాడిన వారిని తిట్టవద్దు. ఏదయినా ఆలోచనము చేయుటలో ఒంటరిగా జేయవద్దు. మంచి నడవడిని వదిలి పెట్టవద్దు.
పెద్దలు వద్దని చెప్పిన పద్దులఁబోవంగరాదు పరకాంతల నే ప్రొద్దే నెదఁబరికించుట కుద్దేశింపంగఁగూడ దుర్వి కుమారా!
ఓ కుమారా! పెద్దలు చేయవద్దన్న పనులు చేయరాదు. ఇతర స్త్రీలను ఎపుడైనా చూచుటకు కోరవలదు.
ధరణీనాయకు రాణియు గురురాణియు నన్నరాణి కులకాంతను గ న్నరమణి దను గన్నదియును ధర నేవురు తల్లులనుచుఁదలఁపుఁ కుమారా!
ఓ కుమారా! రాజు భార్యయును, గురు భార్యయును, అన్న భార్యయును, అత్తయును, ఈ ఐదుగురు తల్లులని భావింపవలెను.
పోషకుల మతముఁగనుఁగొని భూషింపక కాని ముదముఁ బొందరు మఱియున్, దోషముల నెంచుచుందురు, దోషివయిన మిగులఁగీడు దోఁచుఁ కుమారా!
ఓ కుమారా! నిన్ను పోషించు వారి మనస్సును గుర్తెరిగి వారిని గొప్పచేయు చుండుము. అప్పుడే వారు సంతోషింతురు. లేకున్న దోషములను లెక్కింతురు. నీ యందు తప్పు కల్గిన యెడల నీకు హాని కలుగును.
నరవరుఁడు నమ్మి తను నౌ కరిలో నుంచునెడ వాని కార్యములందున్ సరిగా మెలంగ నేర్చిన పురుషుడు లోకమునఁగీర్తి బొందు కుమారా!
ఓ కుమారా! రాజు ఎవనినమ్మి తనకు సేవకునిగా నియమించుకొనునో అట్టివాడు అతని పనులను శ్రద్ధతో చేయుచుండిన కీర్తి పొందును.
చేయకుము కాని కార్యము; పాయకుము మఱిన్ శుభం; బవని భోజనమున్ జేయకుము రిపు గృహంబునఁ ; గూయకు మొరుమనసు నొచ్చుఁ గూఁత కుమారా!
ఓ కుమారా! సాధ్యము కాని పనిని చేయుటకు ప్రయత్నించవద్దు, మంచిదానిని వదలవద్దు. పగవాని యింట భుజించవద్దు. ఇతరులకు నొప్పికలుగునట్లు మాట్లాడవద్దు.
పిన్నల పెద్దలయెడఁ గడు మన్ననచే మెలఁగు సుజన మార్గంబులు నీ వెన్నుకొని తిరుగుచుండిన నన్నియెడల నెన్నఁబడుదువన్న కుమారా!
ఓ కుమారా! నీవు చిన్నవారిని, పెద్దవారిని చూచినయెడల మర్యాదతో ప్రవర్తింపుము. మంచివారు నడచు మార్గములందు నడువు, అట్లు నీవు ప్రవర్తించుచుండిన యెడల లోకమునందంతటనూ ప్రఖ్యాతికెక్కగలవు.
పెద్దలు విచ్చేసినచో బద్దకముననైన దుష్ట పద్ధతి నైనన్, హద్దెఱిఁగి లేవకున్నన్ మొద్దువలెం జూతు రతని ముద్దు కుమారా!
ఓ కుమారా! పెద్దలు నీ దగ్గరకు వచ్చినపుడు సోమరితనము చేతగానీ, దుర్మార్గవృత్తితో గానీ, మర్యాదతో లెవకున్న యెడల నిన్ను వారు మొద్దురీతిగా జూతురే గాని నీవొక ప్రాణము గల మనిషివని తలంపరు.
ఉన్నను లేకున్నను పై కెన్నఁడు మర్మంబుఁదెలుప నేగకుమీ నీ కన్న తలిదండ్రుల యశం బెన్నఁబడెడు మాడ్కిఁ దిరుగు మెలమిఁగుమారా!
ఓ కుమారా! నీకు రహస్యము తెలసి ఉన్నప్పటికీ, లేకపోయినప్పటికీ బయట చెప్పుటకై పోవద్దు. అనగా రహస్యము తెలిసినదైననూ నీవు మాత్రం తెలియజేయవద్దు. నిన్నుగన్న తల్లిదండ్రుల పేరు ప్రతిష్టలను మెచ్చుకొనునట్లుగా నీవు నడచుకొనుము.
తనపై దయ నూల్కొనఁగను గొన నేతెంచినను శీల గురుమతులను వం దనముగఁ బూజింపం దగు మన మలరగ నిదియ విబుధ మతము కుమారా!
ఓ కుమారా! తన మీద దయతో ప్రవర్తించే మంచి ప్రవర్తన కల వారికి నమస్కారము చేసి గౌరవించుట అవతలి వారి మనస్సు సంతోషపడునట్లుగా నడుచుకొనుటయే బుద్ధిమంతులు చేయుపని.
పుడమిని దుష్టత గలయా తఁడు లంచంబులను బట్టఁ దలఁచును మిడియౌ నడవడి మిడి యందఱి వెం బడి ద్రిప్పికొనుచును గీడు పఱుపకుఁబుత్రా!
ఓ కుమారా! చెడ్డనడవడి కలవాడు దుడుకుతనముచే లంచములను తీసికొనుటకు ఉద్దేశించును. కాబట్టి దుష్టబుద్ధిగల వాడవై లోకులందరనూ మర్యాదనతిక్రమించి వెంటతిప్పుకొనుచూ హాని చేయవద్దు.
పనులెన్ని కలిగియున్నను దిన దినముల విద్యపెంపు ధీయుక్తుఁడవై వినఁగోరుము సత్కథలను కని విబుధులు సంతసించు గతినిఁ గుమారా!
ఓ కుమారా! నీకు ప్రతిదినము పనులెన్ని యుండినప్పటికీ విద్య యందలి గౌరవముతో,పెద్దలయందున్న మెచ్చుకొనునట్లుగా మంచి మంచి కథలను పరిశీలించి వినుచుండును.
తనయుడు చెడుగై యుండిన జనకుని తప్పన్నమాట సత్యమెఱుఁగుఁ నా వున నీ జననీ జనకుల కు నపఖ్యాతి యగురీతి గొనకు కుమారా!
ఓ కుమారా! కుమారుడు దుర్మార్గుడైన తండ్రిదే తప్పు అని యందురు. కాబట్టి నీ తల్లిదండ్రులకు అపకీర్తి వచ్చునట్టి మార్గమును పూనవలదు.
